Zorgboek Angst, fobie en paniek

Wat is angst precies?
Angststoornissen zijn psychische aandoeningen waarbij angst een hoofdrol speelt. Er zijn verschillende angststoornissen, zoals fobieën en paniekstoornissen.

Leven met een angststoornis
Een angststoornis kan enorme gevolgen hebben voor de rest van uw leven. Veel mensen proberen datgene waar ze bang voor zijn zo veel mogelijk te vermijden. Maar hierdoor worden de problemen juist groter.

Hulp vragen
Veel mensen met een angststoornis zoeken geen hulp. Dat is jammer, want angststoornissen zijn goed te behandelen. Zet dus de eerste stap en zoek hulp!

Het stellen van de diagnose
Een goede diagnose is belangrijk. Pas als de arts of therapeut precies weet wat er met u aan de hand is, kan hij of zij u de juiste behandeling adviseren. U kunt de arts helpen door zo open en eerlijk mogelijk uw verhaal te vertellen.

Paniekstoornis
Een paniekstoornis wil zeggen dat u regelmatig een paniekaanval hebt: een korte, zeer hevige angstaanval. Sommige mensen zijn zo bang dat een paniekaanval krijgen, dat ze bepaalde situaties en plekken gaan vermijden. Dat levert vaak weer nieuwe problemen op.

Specifieke fobie
Een specifieke fobie wil zeggen dat u heel erg bang bent voor een bepaald voorwerp, een bepaalde plaats of een bepaalde situatie. De bekendste fobieën zijn hoogtevrees en vliegangst, maar er zijn veel meer vormen.

Sociale fobie
Een sociale fobie wil zeggen dat u erg bang bent voor situaties waarin u met andere mensen moet omgaan. Vooral situaties waarin u in het middelpunt van de aandacht staat of door anderen beoordeeld kunt worden, zijn moeilijk.

Gegeneraliseerde angststoornis
Een gegeneraliseerde angststoornis wil zeggen dat u zich over allerlei dingen ernstige zorgen maakt, terwijl daar eigenlijk geen reden toe is. U ziet overal gevaren en bedreigingen, terwijl deze er niet zijn. Door al dat gepieker krijgt u ook andere klachten.

Cognitieve gedragstherapie
Met uw huisarts of therapeut voert u een aantal gesprekken over uw angst. Daarnaast oefent uw situaties die u eng vindt. De behandeling bestaat dus uit praten (cognitieve therapie) en oefenen (gedragstherapie). Deze aanpak is zeer succesvol.

Gedragstherapie
Gedragstherapie wil zeggen dat u angstige situaties gaat oefenen, dus situaties die u tot nu toe zoveel mogelijk uit de weg ging. U doet dit stapje voor stapje, onder begeleiding van de therapeut.

Cognitieve therapie
Bij cognitieve therapie praat u over wat u in angstige situaties precies denkt, voelt en doet. Vaak is het een bepaalde gedachte die spanning oproept, en die spanning leidt vervolgens tot ‘angstig' gedrag. Bij de therapie spoort u de gedachten op die u angst aanjagen.

Aanvullende behandelingen
Een angststoornis wordt meestal behandeld met cognitieve gedragstherapie of medicijnen. Daarnaast zijn er nog andere behandelingen mogelijk: deze versterken het effect van de hoofdbehandeling. Hier vindt u een aantal voorbeelden: mensen met een sociale fobie kunnen bijvoorbeeld hun sociale vaardigheden trainen.

Behandeling met medicijnen
Veel mensen met een angststoornis gebruiken medicijnen. Deze medicijnen verminderen de angst en zorgen er uiteindelijk voor dat u weer ‘normaal' kunt leven.

Omgaan met medicijnen
Medicijnen zijn veilig en effectief als u ze verantwoord gebruikt. Daarover vindt u in deze tekst informatie. Onderwerpen zijn onder meer veilig medicijngebruik, langdurig medicijngebruik, omgaan met bijwerkingen en combinaties van medicijnen.

Leren ontspannen
Angst en stress hangen nauw samen. Angst brengt veel stress met zich mee. In perioden van stress neemt het angstgevoel toe. Als u bewust leert ontspannen krijgt u meer greep op uw angst.

Sociale vaardigheden leren
Mensen met een sociale fobie hebben moeite met sociale situaties. Ze voelen zich niet prettig en weten vaak niet goed hoe ze zich moeten gedragen. Door sociale vaardigheden te trainen wordt een sociale situatie minder beangstigend.

Denkfouten herkennen
Bekende denkfouten zijn: zwart-wit denken, overdrijven of iets voor een ander invullen. Door deze denkfouten ontstaan er gedachten die niet kloppen met de feiten - en die de angst vaak alleen maar groter maken.

Na de behandeling
Na de behandeling bent u in staat uw angst te beheersen. Toch blijft uw angst een ‘zwakke plek': in periodes dat u het moeilijk hebt, kan de angst opnieuw gaan overheersen. Hier leest u hoe u de angst eronder houdt, iedere dag opnieuw...

Kinderen
Angststoornissen komen op alle leeftijden voor: ook kinderen kunnen er dus last van hebben. Kinderen uiten hun klachten vaak anders dan volwassenen.

Ouderen
Bij ouderen uit een angststoornis zich vaak in lichamelijke klachten. Daardoor wordt de angst vaak niet herkend en dus ook niet goed behandeld.

Seksualiteit
Angststoornissen kunnen voor verschillende seksuele problemen zorgen. Door faalangst kunt u bijvoorbeeld zo gespannen raken dat u niet meer opgewonden kunt worden. Laat problemen niet op hun beloop: een oplossing is meestal mogelijk.

Overzicht van de hulpverlening
Er is veel hulp voor mensen met een angststoornis. Een nadeel is dat die hulp nogal ingewikkeld is: er zijn veel verschillende hulpverleners en organisaties. Hier vindt u een duidelijk overzicht van de mogelijkheden.

Organisaties die u kunnen steunen
Veel mensen met een angststoornis denken dat ze de enige zijn. Dat is niet zo: tienduizenden Nederlanders hebben last van angst. Lotgenoten kunt u ontmoeten bij een patiëntenorganisatie. Bij deze organisaties kunt u ook terecht voor steun en voorlichting.

Patiëntenrecht
Als patiënt hebt u bepaalde rechten en plichten. Hier vindt u informatie over deze rechten (onder meer het toestemmingsvereiste, het informatierecht en het inzagerecht in uw medische gegevens) en plichten (onder meer het volledig informeren van de behandelaar, het meewerken aan een behandeling als u daarmee akkoord bent gegaan en het betalen van de behandelaar).

Ziektekosten
Door uw angst, fobie of paniek maakt u kosten. Vaak krijgt u deze (deels) vergoed, onder meer via de ziektekostenverzekering, de AWBZ, het Persoongebonden Budget, de Wmo, de Bijzondere bijstand en de Wet tegemoetkoming chronisch zieken en gehandicapten.

Ziekte, werk en inkomen
Uw angststoornis kan gevolgen hebben voor uw werk en (dus) voor uw inkomen. Onderwerpen in deze tekst zijn onder meer ziekteverzuim, arbeidsongeschiktheid en re-integratie.

Meer informatie
Wij weten veel over angststoornissen, maar anderen ook. Hier vindt u per deelonderwerp de belangrijkste informatiebronnen: deskundige organisaties, informatieve websites, betrouwbare infolijnen en goede boeken en brochures.